ER HÆSTIRÉTTUR ÓSKEIKULL?

DÓMSMORÐIN Í HÆSTARÉTTI.

Hæstiréttur Íslands

Getur þjóðin treyst Hæstarétti Íslands?  Er dómstóllinn óskeikull? Eru menn þar á bæ starfi sínu vaxnir? Þessar spurningar hafa  brunnið á vörum landsmanna frá stofnun réttarins snemma á síðustu öld.

Mikil gagnrýni hefur oft á tíðum komið fram um skipun dómara við réttinn. Gagnrýnendur hafa haldið því fram, að ættar- og pólitísk tengsl hafi fremur ráðið för, en hæfi viðkomandi aðila til embættisins. Slíkt athæfi skipunarvalds hafi bæði rýrt áreiðanleik dómstólsins og virðingu þjóðarinnar fyrir á honum.

En hvað segir sagan okkur? Hvernig hefur Hæstiréttur staðið sig sem æðsta dómsvald þjóðarinnar?  Er rétturinn óskeikull og hefur hann uppfyllt kröfur þjóðarinnar sem slíkur?

Svarið í mínum huga  er bæði já og nei. Rétturinn hefur oftar en ekki staðið sig með ágætum, en því miður allt of oft ekki. Sérstaklega er þetta áberandi í opinberum málum. Það sanna hin mörgu mál, þar sem grunnreglur um sönnun og sönnunarfærslu eru þverbrotnar og fótum troðnar.

Rangir dómar eru sérstaklega áberandi, þegar valið stendur á milli hagsmuna ríkisvalds annars vegar og einkaaðila hins vegar. Einnig ef svara þarf spurningum um, hvort íslenskar reglur og lög standist lög og reglur Evrópusambandsins eða EFTA-ríkjanna.

Nýverið kvað Eftirlitsstofnun EFTA upp þann úrskurð, að dómur Hæstaréttar nr. 375 frá árinu 2004, Blaðamannafélag Íslands gegn Frétt ehf og gagnsök, bryti gegn tilskipun Evrópusambandsins frá árinu 2001. En tilskipun þessi tryggir rétt launafólks í yfirtökum eða sölu fyrirtækja.

Þessi rangi hæstaréttardómur að mati stofnunarinnar fjallaði um vangoldin laun blaðamanns, sem hafði starfað hjá Fréttablaðinu, áður en aðilaskipti urðu að fyrirtækinu, en Blaðamannafélag Íslands sótti málið á hendur nýjum eiganda, Frétt ehf, vegna blaðamannsins.

Hæstiréttur tali, að réttur blaðamannsins til ógreiddra launa úr hendi Fréttar ehf fyrir aðilaskiptin yrði ekki byggður á lögum nr. 72/2002.  Lögin næðu ekki til tilviksins. En lögin fjalla um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Markmiðið með setningu laganna var að tryggja þennan rétt og voru lögin sett til að uppfylla ákvæði tilskipunarinnar. Evróputilskipunin frá 2001 tryggir þennan rétt fullkomlega. Eftirlitsstofnun EFTA taldi því í ofangreindum úrskurði sínum, að skýlaus ákvæði tilskipunarinnar hefðu átt að gilda við úrlausn málsins og Hæstiréttur að dæma skv. því.

Markús Sigurbjörnsson hæstaréttardómari

Þennan ranga hæstaréttardóm kváðu upp hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Haraldur Henrysson, Hrafn Bragason, Markús Sigurbjörnsson og Pétur Kr. Hafstein. Þeir Garðar og Markús starfa enn við réttinn en hinir hafa látið af störfum.

Stefán Már Stefánsson, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands og sérfræðingur í Evrópurétti, tekur undir það sem segir í þessum úrskurði Eftirlitsstofnunar EFTA  í blaðaviðtali fyrir stuttu. Segir í raun, að Hæstiréttur hafi ekki staðið vaktina og kveðið upp rangan dóm með hliðsjón af Evróputilskipuninni. Ófullkomin íslensk lög hefðu átt að víkja fyrir henni.

Þennan ranga hæstaréttardóm dæmdu hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, sem enn starfar við réttinn, Guðrún Erlendsdóttir og Hrafn Bragason, en þau hafa bæði látið af störfum.

Matthías Bjarnason, fyrrverandi ráðherra, skrifar ágæta og merka grein í Morgunblaðið hinn 18. júní sl, sem hann nefnir „Málaferlin gegn Eggerti Haukdal og baráttu hans fyrir afnámi verðtryggingar“.

Greinin fjallar að meginefni til um baráttu Eggerts á alþingi gegn verðtryggingunni. En það er annar og ekki síður merkilegur kafli í blaðagreininni.  Sá kafli fjallar um baráttu Eggerts fyrir því að ná aftur mannorði sínu og æru eftir rangan dóm Hæstaréttar. Ætla ég að gera þennan hluta blaðagreinar Matthíasar að umræðuefni hér.

Forsaga málsins er sú, að Eggert var kærður fyrir fjárdrátt sem oddviti hreppsnefndar í Vestur-Landeyjahreppi, en kærendur voru nokkrir óvildarmenn hans og pólitískir andstæðingar í hreppnum. Hófust langvin málaferli og var Eggert að lokum dæmdur sekur.

Eggert undi ekki þessum málalokum og hélt ótrauður áfram baráttu sinni fyrir því að sanna sakleysi sitt og heiðarleika. Gerði allt, hvað hann gat, til að fá þessum ávirðingunum hnekkt.

Að sögn Matthísar, sem var vel kunnugur Eggerti, eyddi Eggert öllum fjármunum sínum og kröftum næstu árin í að fá leiðréttingu sinna mála. En allt málaþrasið gekk mjög nærri heilsu hans. En það hvarflaði aldrei að honum að gefast upp, hverju sem á gekk.

Eggert fékk mál sitt endurupptekið um síðir fyrir Hæstarétti eftir mikið harðfylgi. Nýr dómur féll í máli hans árið 2007. Þá var það mat Hæstaréttar eftir nánari athugun málsins, að ákæruvaldinu hefði ekki tekist að sýna fram á sekt Eggerts og var hann því sýknaður af öllum kröfum þess. Egger lést ekki löngu síðar.

Símon Sigvaldason héraðsdómari t.v. og Ingveldur Einarsdóttir f.m. Bæði þekkt fyrir að brjóta grundvallarreglur um sönnun og sönnunarbyrði.

Ekki voru samt allir dómarar réttarins sammála um sýknu Eggerts og kom sératkvæði frá Símoni Sigvaldasyni, héraðsdómara.  En hann vildi staðfesta eldri sakfellingu. Kemur þetta sératkvæði Símonar ekki á óvart, þegar dómarastörf Símonar eru skoðuð heilstætt. Þá kemur í ljós einstök dómharka, og oft á tíðum einstaklega óvönduð og fordómafull vinnubrögð gagnvart sökuðum mönnum.

Símon er almennt talinn af verjendum ganga hvað lengst héraðsdómara í því að víkja frá grundvallarreglum um sönnun og sönnunarbyrði í opinberum málum. Hefur Símon því fjölda dómsmorða á samviskunni á embættisferli sínum.  Gengur hann undir nafnbótinni, Símon „Grimmi“.

Meirihluti hins nýskipaða Hæstaréttar var skipaður miklum heiðurs- og fræðimönnum á sviði lögfræðinnar, þeim Páli Hreinssyni, Benedikt Bogasyni, Stefáni Má Stefánssyni og Viðari Má Matthíassyni. Allt lögfræðingar, sem ekki áttu fasta setu í Hæstarétti og töldust því óvilhallir.

Það er álit Matthíasar, að í endurupptökumálinu hafi Hæstiréttur staðfest, að sakamálið gegn Eggerti hafi frá upphafi verið illa unnið og illa undirbúið af lögreglu og ákæruvaldi.  Sýknudómurinn sé áfellisdómur yfir vinnubrögðum þessara aðila.  En þessi sigur Eggerts náðist ekki þrautarlaust.  Sigurinn vannst aðeins vegna gífurlegrar elju og baráttu Eggerts.  Slíkur baráttuvilji sé ekki öllum gefið.

Matthías leiðir hugann að því í grein sinni, hvort mistök af þessu tagi séu algeng í íslensku dómskerfi. Spyr sjálfan sig þeirrar spurningar, hvort ýmsir þeir saklausir menn, sem dæmdir hafi verið sekir hér á landi, fái nokkurn tíma uppreisn æru.

Þá telur Matthías, að sýknudómurinn staðfesti að farið var offari gegn Eggerti bæði við lögreglurannsókn málsins og síðan í málsmeðferð ákæruvaldsins. Málið sótti Sigríður Jósefsdóttir, saksóknari.  Einnig að ljóst sé, að þeir dómarar, sem dæmdu í málum Eggerts fyrir endurupptökuna, hafi ekki kynnt sér mál hans nægilega vel áður, en þeir kváðu upp dóma sína.  Ekki unnið vinnuna sína.

Hvorki dómararnir, sem dæmdu í málum Eggerts, né aðrir þeir, sem stóðu að aðförinni gegn honum, hafa þurft að að svara til saka fyrir verk sín og afglöp, hvorki með refsingum né skaðabótum. Þessir aðilar eru allir stikk frí!!!.  Er það réttlátt?

Aldrei í íslenskri réttarsögu, að ég best veit, hafa dómarar eða saksóknarar þurft að sæta persónulegri ábyrgð fyrir misgjörðir sínar eða embættisafglöp. Dómsmorðin í íslenskri réttarsögu eru því miður of mörg.  Dómsmorð, sem hafa kostað hina saklaust dæmdu menn allar eigur þeirra, æru og mannorð. Að ekki sé talað um áhrifin á fjölskyldulíf þeirra, sem oftar en ekki endar í upplausn og óhamingju.

Frægustu dómsmorð síðari tíma eru án efa hin svonefndu „Geirfinns- og Guðmundarmál“.  En  Hæstiréttur hafnaði mörgum árum síðar beiðni eins hinna dæmdu manna um að fá mál sitt endurupptekið.

Ástæðan trúlega sú, að endurupptakan hefði vakið upp of marga gamla drauga.  Svert „virðingu og minningu“ þeirra manna,  sem ábyrgðina báru á dómsmorðinu. En þar komu við sögu margir valdamiklir embættis- og stjórnmálamenn nú bæði lífs og liðnir.

Ljóst er, að við höfnun endurupptökubeiðninnar réð réttlætiskenndin ekki för, heldur hræðslan við sannleikann. Smælinginn mátti sín þarna einskis í baráttunni við séra Jón og embættismannavaldið. Gömul saga og ný. Hæstiréttur hefur alla tíð síðan haft skömm fyrir þessa höfnun svo og þeir dómarar og embættismenn, sem að henni stóðu. En í „Geirfinns- og Guðmundarmálum“ voru saklausir menn dæmdir sekir um morð. Þetta veit þjóðin. Fjölmiðlar, stjórnmálamenn, lögregla, ákæruvald og dómarar sáu til þess. Allra þeirra er ábyrgðin.

„Háskólaborgari“ skrifar ágætan pistil um dómsmorð hér á Pistlum.com í lok aprílmánaðar sl. Þar fjallar hann m.a.  um dóm hæstaréttar frá  21.  apríl sl. í kynferðisbrotamáli, hæstaréttarmál nr. 660/2009.

Skora ég á hann að láta hér ekki staðar numið, heldur upplýsa þjóðina enn frekar um þau dómsmorð og embættisafglöp lögreglu og saksóknara, sem framin eru og framin hafa verið hér á landi.

Gagnrýni hans og umfjöllun um þennan hæstaréttardóm er vel grunduð og rökstudd. Fagnaðarefni, hverjum þeim, sem lætur sig réttlæti og mannréttindi varða.  Því miður er það of algengt, að vegið sé að þessum grunnstoðum þjóðfélagsins.

„Háskólaborgari“ bendir á það í pistli sínum, að mjög frjálslega sé farið með sönnunarreglur í kynferðisbrotamálum nú til dags.  Gamalgrónar grunnreglur um sönnun séu þar þverbrotnar og réttaröryggi stórlega skert.

En festum er sama að því er virðist. Ástæðan einföld. Fáir þora að tjá sig um þennan málaflokk og gagnrýna þar málsmeðferð og uppkveðna dóma af ótta við fordómana í þjóðfélaginu. Það að verða fyrir aðkasti. Betra sé að þegja en að tjá sig. Þá er þessi málaflokkur ær og kýr Mannorðsmorðingjanna í blaðamannastétt, þar sem umfjöllunin selur grimmt. Auðvelt sé að gera gagnrýnandann að blórabögli og samsama hann ávirðingunum. Tilgangurinn helgar meðalið. Ef lýgin er sögð nógu oft, verður hún að lokum að sannleika.

„Háskólaborgari“ bendir einnig á annað dómsmorð í pistli sínum. Dómsmorð yfir lögmanni nokkurum, sem dæmdur var í Hæstarétti fyrir nokkrum árum í 3ja ára fangelsi og sviptingu lögmannsréttinda.  Þar sem ég þekki nokkuð til hans mála, vil ég árétta og koma fram með þá staðhæfingu hér og nú, að hann var saklaus dæmur. Fórnað á altari réttvísinnar með ráðabruggi og fyrirfram gefnum forsendum um sekt hans. Hins vegar braut hann reglur um gott siðferði. En það er önnur saga.

Ég held því blákalt fram, að lögreglumenn þeir, sem rannsökuðu málið svo og saksóknarinn í málinu, hafi markvist og vísvitandi lagt sig fram um það að klína á hann sök.  Persónuleg óvild þessara aðila í hans garð hafi ráðið gjörðum þeirra og athöfnum, spilað þar stórt hlutverk.

Rannsóknin í máli hans var meingölluð og beindist eingöngu að því að sanna sekt. Ekkert gert í því að skoða og rannsaka það, sem leitt gæti til sakleysis og sýknu, eins og lög áskilja. Síðar unnu dómendur illa störf sín bæði í undirrétti og Hæstarétti og létu glepjast af fjölmiðlafári og dómstóli götunnar.

Þá er talið, að samráð og samvinna hafi verið á milli eins dómaranna í Hæstarétti og eins dómarans í undirrétti um að komast að dómsniðurstöðunni í undirrétti.  Þessi sami hæstaréttardómari dæmdi síðan í Hæstaréttarmáli lögmannsins.

Slíkt samráð og samvinna dómara á mismunandi dómsstigum er refsivert athæfi og skýlaust lögbrot. Lögbrot sem varðar fangelsisvist og embættismissi.

Mál Eggerts Haukdal og lögmannsins fyrrverandi eru á margan hátt lík hvað varðar illan ásetning og illvilja lögreglu og saksóknara í garð þeirra. Ákveðið hafi verið fyrirfram að ná fram sakfellingu og markvist unnið eftir fyrirfram gefnum forsendum.  Báðir misstu heilsu og eyddu öllum sínum fjármunum í málaferlin og afleiðingar þeirra.  Eggert er látinn og lögmaðurinn fyrrverandi haldinn ólæknandi sjúkdómi. Þá má leiða líkur á því, að allir þeir aðilar, sem ábyrgð bera á niðurstöðum dóma í máli lögmannsins fyrrverandi, eigi ríkan þátt í sjálfsvígi sonar hans snemma á þessu ári. Skömm og sök allra þessara aðila er mikil og illvirkin standa óbætt og óhögguð.

Matthísas Bjarnason, sá aldni heiðursmaður, á þakkir skilið fyrir að vekja athygli þjóðarinnar  á máli Eggerts og baráttu hans fyrir uppreisn æru sinnar. Því miður á þjóðin of fáa slíka. Menn, sem þora að koma fram undir nafni.  Láta ekki kúa sig eða hemja. Óttast ekki hefndina.

En því miður hefur sá , sem þennan pistil skrifar ekki þennan kjark og þetta óttaleysi. Treystir sér ekki til þess að skrifa pistilinn undir nafni, þar sem hann á afkomu sína og framtíð undir því að lifa og starfa innan réttarkerfisins. Réttarkerfis, sem því miður þolir ekki gagnrýni og flestir þeir, sem þar starfa, vinna að því allir sem einn að réttlæta gjörðir sínar og athafnir út fyrir gröf og dauða. Eira engu, þegar hlutskipti þeirra og stöðu í þjóðfélaginu er ógnað. Þetta er Ísland í dag.

Raða: http://www.pistlar.com/?p=574

Skrifað af jon sigurdsson Á Jun 27 2010. Vistað undir Dómsmál, Fjölmiðlar, Landsmál. Þú getur fylgst með athugasemdum á RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry