Dómsmorð

DÓMSTÓLAR  Á  VILLIGÖTUM.

Hæstiréttur Íslands

Dómur hæstaréttar hinn 21.  apríl sl. í kynferðisbrotamáli ( mál nr. 660/2009 ) hefur vakið í senn hneykslun og undrun meðal  lærðra og leikra, sem berjast fyrir vexti  og viðgangi hins íslenska réttarkerfis.  Berjast fyrir því, að Ísland geti kallast réttarríki, sem virði grundvallar mannréttindi og lýðræðislegar hefðir.

Fyrrgreindur dómur er hins vegar skýrt og augljóst dæmi þess, að dómstólar á Íslandi séu á villigötum gagnvart því að virða þessar grundvallarreglur réttarríkisins.  Hljóta þetta að teljast alvarleg tíðindi, sem bregðast þarf við hið snarasta með ábyrgð og festu og koma dómendum í landinu á rétta braut.

Nú er svo komið málum hér á landi, að dómsmorð eru og hafa verið framin af íslenskum dómstólum án  gagnrýni og umræðu svo heitið geti.  Kann að vera, að gagnrýnisleysið sé til komið vegna hræðslu manna við að gagnrýna hin frömdu dómsmorð, sérstaklega þau sem eiga sér stað innan viðkvæmra og alvarlegra málaflokka eins og til dæmis í fíkniefnamálum,  kynferðisbrotamálum og morðmálum.  Menn þori ekki að koma fram opinberlega af ótta við gagnrýni tiltekinna þrýstihópa í þjóðfélaginu, sem oftar en ekki beita blygðunarlausu og miskunarlausum aðferðum til að kveða gagnrýnisraddirnar í kútinn og jafnvel njóta til þeirra verka dyggs stuðnings fjölmiðla.

Það dómsmorð, sem hvað mesta athygli hefur vakið í íslenskri réttarsögu frá lýðveldisstofnun er hið svokallaða Geirfinns- og Guðmundarmál. En ekki hefur tekist að rétta við hlut fórnarlambanna í því máli, þrátt fyrir tilraunir í þá átt.  Þar var líf fjölda ungmenna lagt í rúst. Fjölmiðlar léku stórt hlutverk í að móta almenningsálitið og almenningur og stjórnmálamenn kröfðust blóðfórna. Finna skyldi sögudólga sama hvað kostaði, bara að einhverjir yrðu sakfelldir og málinu lyki þar með.  Rannsóknaraðilar, saksóknarar og dómendur í hæstarétti og héraði sameinuðust um að fremja hið fullkomna dómsmorð. Enginn þessara manna hefur verið látinn sæta ábyrgð, þótt ærið sé tilefnið. Og varla verða þeir dregnir fyrir lög og rétt úr þessu svo langt er um liðið og margir dauðir af höfuðpaurum þessa glæps.

Annað dómsmorð, sem athygli hefur vakið, var framið fyrir nokkrum árum, þegar virtur og þekktur lögmaður var dæmdur fyrir kynferðis blekkingarbrot gegn  fjórum stúlkum og sviptur lögmannsréttindum. En þær, sem kært var útaf, voru yfir lögbundnum samræðisaldri. Hinn ákærði  neitaði ætíð að hafa brotið lög í samskiptum við þær og tvær þeirra sagðist hann alls ekki þekkja.  Sá sérkennilegi flötur er meðal annars á þessum máli, að menn í lögfræðistétt talja sig hafa vitneskju um það, að einn hæstaréttardómaranna, sem dæmdi í málinu, hafi haft verulega áhrif á dómsniðurstöðuna í undirrétti. En einn dómaranna þar var í miklu vinfengi við viðkomandi hæstaréttardómara og leit á hann sem læriföður sinn og mentor. En héraðsdómarinn hafði áður starfað við hæstarétt, en var tiltölulega nýskipaður sem dómari og því frekar óreyndur sem slíkur.  Þá spiluðu fjölmiðlar stóra rullu í því fári, sem málið olli, líkt og í Geirfinns- og Guðmundarmálinu.  Rannsakendur, saksóknari og síðan dómendur létu glepjast og niðurstaðan var enn eitt dómsmorðið í íslenskri réttarsögu. Þá hefur allt málið haft hörmulegar og sorglegar afleiðingar í för með sér fyrir fjölskyldu hins sakfellda. Sár sem aldrei munu gróa.

Nokkrir virtir og málsmetandi lögmenn hafa vakið athygli á þessari óheillaþróun í íslensku réttarkerfi og deilt á hana, en fengið á móti hatröm og hatursfull viðbrögð Feminista og annarra álíka þrýstihópa auk fjölmiðla.  Meðal þeirra lögmanna, sem hvað helst hafa deilt opinberlega á þessa þróun, eru lögmennirnir, Brynjar Níelsson og Sveinn Andri Sveinsson. Hafi þeir þakkir fyrir hugrekkið.

Þeir hæstaréttardómar, sem sátu í fyrrgreindum dómi, mál nr. 660/2009, voru þau, Ingibjörg Benediktsdóttur, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson auk Viðars Más Matthíassonar, setts hæstaréttardómara.  Sérstaklega athygli vekur, að dómurinn var ekki einróma í sakfellingu sinni gagnvart hinum ákærða, þar sem Gunnlaugur Claessen skilaði sératkvæði og vildi sýkna af kröfum ákæruvaldsins og leggja allan sakarkostnað á ríkissjóð. Er því ljóst, að Gunnlaugur hefur í þessu tilviki hugað að grundvallarreglum réttarkerfsins í opinberum málum og lagt þá ríku sönnunarbyrði á ákæruvald, sem lýðræðishefðin og réttarfarslögin ætlast til að séu viðhöfð.

Í dómsmáli þessu var hinum ákærða gefið að sök að hafa haft samræði við stúlku (brotaþola) gegn vilja hennar. Hún hafi ekki getað spornað við samræðinu sökum ölvunar og svefndrunga. Við úrlausn málsins á báðum dómsstigum lögðu dómendur til grundvallar dómsniðurstöðum sínum, að framburður brotaþola væri „trúverðugur og staðfastur“. En töldu, að framburður og skýrsla ákærða væri ekki eins trúverðug af ástæðum, sem erfitt er að sjá og skilja, þegar málið er skoðað heilstætt.

Þegar grannt er skoðað, kemur í ljós, að margt er misræmið í framburði brotaþola, þegar framburður hennar er borinn saman við framburð þeirra vitna, sem leidd voru til að styðja framburð hennar og þær ásakanir, sem hún bar á hendur ákærða.

Tekið skal fram, að ákærði og brotaþoli voru aðeins tvö til frásagnar um atvik máls.  Ákærði sagði hins vegar í skýrslu sinni og fyrir dómi, að hann og brotaþoli hefðu haft samfarir umrædda nótt, en það hefði verið með vilja og samþykki beggja. Við lestur dómsins kemur í raun ekkert fram, sem í raun hnekkir þessari staðhæfingu hans. En margt sem bendir til rangra sakargifta af hálfu brotaþola.

Það rýrir meðal annars allan trúverðugleika á sakfellingar ákærða, að  vitnisburðir vinkvenna brotaþola og móður hennar voru taldir hafa sönnunargildi í málinu og að þeir skyldu vera látnir styðja framburð brotaþola í átt til trúverðugleika. En í fyrsta lagi geta þessir aðilar ekki talist hlutlaus vitni og í öðru lagi voru þau ekki á staðnum, né höfðu aðra þekkingu á málavöxtum en þá, sem brotaþoli hafði sjálf frætt þá um.

Fram kemur í málsgögnum, að brotaþoli kom ekki heim til sín fyrr en um kvöldmatarleitið þennan dag, eftir að hafa dvalið hjá vinkonu sinni frá því um hádegi, en þá yfirgaf hún heimili ákærða eftir næturdvölina.

Brotaþoli segist ekki hafa sagt vinkonum sínum beint frá því, hvað hafi skeð, þegar hún var með þeim þennan dag. Önnur vinkonan ber fyrir dómi, að brotaþoli hafi sagt sér, að hún hafi vaknað við, að maður var ofan á henni, en hún hafi sofnað aftur og vaknað síðar um morguninn með nærbuxurnar niður um sig .  En brotaþoli hafi ekki sagt sér nákvæmlega, hvað maðurinn, sem var ofan á henni, var að gera.  Þá hafi brotaþoli ekki lýst þessu sem framhjáhaldi, að sögn vinkonunnar.  Vinkonan sagði jafnframt, að brotaþola hafi liðið sérstaklega illa eftir símtal við kærasta sinn, en hann hafi brugðist illa við skýringum brotaþola um ástæður fjarveru hennar að heiman þessa síðustu nótt.

Framburður brotaþola þess efnis, að hún hafi ekki alveg vaknað við samfarirnar, en orðið alveg „stjörf eða frosið“, en sofnað aftur, vekur upp ótal spurningar og er þessi framburður brotaþola vægast sagt ótrúverðugur.

Ótrúlegt má teljast, að þessi framburður brotaþola skuli ekki hafa klingt bjöllum í höfði dómenda, er stórfurðuleg.  Maður hlýtur að spyrja sjálfan sig þeirrar spurningar, hvort þessir dómendur séu í engu sambandi við raunveruleikann og þekki ekki mannleg viðbrögð og hegðun í tilvikum sem þessum. Hvernig getur manneskja, sem vaknar stjörf eða frosin vegna slíks atviks, sem hér um ræðir, sofnað aftur?  Eðlileg viðbrögð hefðu verið að hrópa á hjálp eða beita stimpingum til að stöðva athæfið og koma sér í burtu. Ekki hvað síst í ljósi þess, að ekkert liggur fyrir í málinu um raunverulegt  ölvunarástand brotaþola. En eitthvað hljóta áfengisáhrifin hafa verið runnin af henni, þegar hún var komin heim til ákærða eftir málavöxtum að dæma m.a. af því, að hún hafðii ekki drukkið áfengi frá því hún var á veitingahúsum með vinkonum sínum fyrr um nóttina. Þá segist hún í skýrslu sinni hjá lögreglu „ muna allt“, nema hvað heima hjá ákærða hafi hún algjörlega dottið út!!!  Trúverðugt það eða hitt þó heldur.

Þá ber að hafa í huga, að þessi frasi hjá brotaþolum að vera „frosin eða stjörf“ er orðinn klassísk ráðlegging réttargæslumanna, þegar þeir undirbúa skjólstæðinga sína fyrir skýrslugjöf hjá lögreglu og fyrir dómi. Sama má segja um ákæruvaldið.

Þáverandi kærasti  brotaþola lýsir atburðum þannig, að brotaþoli hafi hringt í sig fyrr um daginn og sagst hafa farið með ákærða heim og dvalið hjá honum um nóttina. En kærastinn segist hafa heyrt á henni, að eitthvað hafi gerst. En brotaþoli segir kærastann hafa reiðst mjög í símtali þessu og skellt á hana.  Kærastinn segir síðan, að það hafi ekki verið fyrr en um kvöldið, sem móðir brotaþola og síðan hún sjálf hafi sagt sér, að henni hafi verið nauðgað. Þá hafi hann fyrst lagt trúnað á frásögn hennar.

Um kvöldið fóru móðirin og kærastinn með brotaþola á neyðarmóttökuna. Í vottorði læknis þar kemur fram mikil mótsögn um málavexti m.v. það, sem brotaþola bar fyrir dómi. Sama á við um framburð brotaþola hjá lögreglu.  Er dapurlegt að sjá,  að dómarar hvorki í hæstarétti né héraði virðast hafa talið þetta misræmi skipta máli eða ekki séð það, og bendir það ótvírætt til óvandaðra vinnubragða af þeirra hálfu.

Brotaþoli segir í skýrslutöku hjá lögreglu, að ákærði hafi verið búinn að færa hana úr fötunum og legið ofan á henni, þegar hún vaknaði.  Og það sama ber hún hjá lækninum. Þar hefur lækirinn eftir henni: „Sofnaði fljótt, en vaknaði einhverju seinna, að hann var búinn að taka hana úr fötunum og viðkomandi ofan á henni“.  Þegar hún hafi vaknað aftur um hádegi, hafi hún flýtt sér í fötin og vinkona hennar komið og sótt hana. Þá var brotaþola ljóst, að í íbúðinni var annað fólk umrædda nótt og að hún hefði getað kallað á hjálp þess, ef hún var samförunum mótfallin.

Mótsögnin er augljós.  Fyrir dómi bar brotaþoli, að hún hafi vaknað í kjól, en með nærbuxur og sokkabuxur utan um ökkla á öðrum fætinum. En hjá lögreglu og hjá lækninum segist hún hafa verið komin úr fötunum!!!  Þá áréttar læknirinn fyrir dómi, að brotaþoli hafi ekki borið nein merki um áfengisneyslu. Þetta og margt annað, sem liggur fyrir í málinu, getur á engan hátt stutt þá staðhæfingu dómaranna þess efnis, að framburður brotaþola sé staðfastur og trúverðugur.  Frekar hið gagnstæða. Hann er ótrúverðugur. Framburður, sem greinilega er gefin til að réttlæta eigin gjörðir og takast á við móralinn vegna framhjáhaldsins. Brotaþoli hafi séð eftir öllu saman og ákveðið að réttlæta sig og athafnir sínar með því að skálda þessa sögu og reyna þannig að missa ekki kærastann, sem hún reynar gerði síðar.

Það liggur fyrir í málinu, að engar raunverulegar sannanir voru um raunverulegt ölvunarástand brotaþola umrætt sinn. Heldur ekki, að hún hefði ekki getað spornað við samförunum vegna svefndrunga og ölvunar. Mæling var ekki gerð á alkóhólmagni í blóði og þvagi hennar við komu á neyðarmóttöku um kl. 21.10 að kvöldi sama dags, sem gæti hafa verpað ljósi á ölvun hennar umrætt sinn.

Einnig ber að hafa í huga, að brotaþoli fór sjálfviljug heim með ákærða þessa nótt.  Sú staðhæfing hennar, að hún hafi ekki viljað vekja upp fólkið heima hjá sér vegna lyklaleysis, er ótrúverðug.  Og það, að hún hafi ekki átt fyrir leigubíl, getur ekki verið trúverðug ástæða þess að fara ekki heim til sín.  Fólk, sem ætlar heim til sín tekur leigubifreið, vekur upp heimilismenn, ef það er lyklalaust og sækir peninga fyrir ökugjaldinu, ef peninga skortir.

Brotaþoli fór 5 sinnum til sálfræðings eftir atburðin skv. tilvísun læknis á neyðarmóttökunni. Það er hlutverk þeirra sálfræðinga, sem fengnir eru í slík verkefni, að reyna að sýna fram á samhengi á milli verknaðar og líðan brotaþola. Niðurstaða sálfræðingsins var að brotaþoli þjáðist af áfallastreituröskun. Niðurstaða sálfræðingsins var, að röskunin samsvari einkennum hjá fólki, sem „hefur upplifað alvarleg áföll eins og líkamsárás, nauðgun, stórslys eða hamfarir“!!!  En hvað með hreinan og beinan móral og eftirsjá og sambandsslit við kærasta, sem hún vildi ekki missa?  Ekki mikil vísindi þetta, hvað þá að slík skýrsla sálfræðings  geti talis sem sönnunargagn í málinu.

Dómsniðurstaðan í þessu máli er ljóslifandi dæmi um þá hættulegu þróun, sem orðin er hjá dómstólum landsins hin síðustu ár varðandi beitingu og túlkun sönnunarreglna í sakamálum.

Ætla má, að meirihluti almennings á Íslandi hafi þá sannfæringu, að dómstólum landsins sé að mestu treystandi, þótt virðingin og tiltrúin á þeim séu dvínandi. En tortryggnin er fyrir hendi og fer vaxandi.

Dómendur virðast almennt vera skíthræddir við ákveðna þrýstihópa og neikvæða umfjöllun fjölmiðla um störf sín og dóma.

Hræðslan dómenda við að koma sér í ónáð hjá valdhöfum og stöðuveitingavaldi er mikil, en dómendur eiga skipun sína í embætti og starfsframa undir ráðandi stjórnmálaöflum í þjóðfélaginu á hverjum tíma.  Dómendur vilja halda sér í náðinni, ekki styggja og fá á sig neikvæða umfjöllun og gagnrýni.

Ábyrgð þessara manna er mikill, enda fjalla störf þeirra að miklu leiti um líf og tilveru einstaklinga og fjölskyldna í landinu. Standa þeir undir þessari miklu ábyrgð? Nei því miður ekki. Dæmin sýna annað. Óvönduð vinnubrögð, fordómar og brot á sönnunarreglum eiga þarna stóran hlut að máli.  Segja má með sanni, að dómendur jafnt í hæstarétti sem héraði hafi margar misgjörðirnar  á samviskunni.

Raða: http://www.pistlar.com/?p=518

Skrifað af haskolaborgari Á Apr 29 2010. Vistað undir Dómsmál, Efst á baugi, Fjölmiðlar, Landsmál. Þú getur fylgst með athugasemdum á RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry